​Byłem ostatnio w Legnicy i w tamtejszym Muzeum Miedzi, oprócz spodziewanych brył miedzi, mogłem zobaczyć zdjęcie portretu Jakuba Fuggera:​

​I mapkę imperium handlowego bankiera z Augsburga:

​

​Oczywiście rola jaką odgrywało wydobycie miedzi w imperium Fuggera może uzasadniać uwzględnienie go na wystawie Muzeum. Ale trzeba też przyznać, że postać Fuggera nie ma jakiegoś bliskiego związku z Legnicą i okolicznym zagłębiem miedziowym. Jednak jest tam na poczesnym miejscu Fugger i nie tylko on. Na jednej z tablic ekspozycji możemy przeczytać:

Kupferhaus to jedno z określeń średniowiecznego Krakowa. Ze względu na swoje położenie ówczesna stolica Polski stosunkowo szybko stała się pośrednikiem w handlu miedzią eksploatowaną w miastach górniczych Królestwa Węgier -Bańska Szczawnica, Bańska Bystrzyca oraz Kremnica, Gelnica. U schyłku średniowiecza szlak funkcjonujący pomiędzy kopalniami węgierskimi a stolicą ówczesnej Rzeczypospolitej nosił miano drogi turzowej. Od 2 połowy XV wieku kontrolę nad nim sprawował bowiem Jan Turzo (1437-1508), znany w całej ówczesnej Europie górnik i hutnik.

Dzięki licznym inwestycjom w działalność górniczą i hutniczą, dwóm małżeństwom z córkami krakowskich patrycjuszy ( z rodzin Bemów i Becków) stał się niezwykle wpływowym człowiekiem. Już kilkanaście lat od zamieszkania i przyjęcia obywatelstwa Krakowa (1465) został burmistrzem miasta (1477). Wraz z wejściem we współpracę z Jakubem Fuggerem , założycielem spółki handlowej Ungarischer Handel, Turzo stał się współwłaścicielem największej w świecie firmy zajmującej się handlem miedzią.

Turzo wprowadził ważne innowacje w procesie produkcji miedzi i srebra, w tym nowoczesną wówczas metodę oddzielania srebra od miedzi (tzw. seigrowanie, nim. Seigerkunst). W 1469 r. zbudował hutę w Mogile pod Krakowem, gdzie przywoził surową miedź węgierską, odzyskując z niej srebro. Pozyskany w ten sposób metal Jan Turzo sprzedawał do królewskiej mennicy, zaś czystą miedź transportowano Wisłą do Torunia i Gdańska. Stąd metal ten trafiał na rynek europejski, głównie do Antwerpii.

Działalność ta przynosiła mu znaczne dochody. Przykładowo w 1517 odważono na wadze miejskiej 16357 cetnarów miedzi, które Turzonowie wysyłali do Gdańska, wnosząc do kasy miejskiej 10 grzywien i 32 groszy. Działalność huty Jana Turzona w Mogile zakończyła się w 1496 r., co wiązało się z przejęciem przez niego dzierżawy węgierskich mennic. Wytop srebra pod Krakowem stał się znacznie mniej korzystny.

Synowie Jana należeli już do elity ówczesnej Europy: najstarszy Jerzy ożenił się w 1497 z bratanicą Jakuba Fuggera, wchodząc w koneksje rodzinne z augsburskimi bankierami. Jan, po studiach w Krakowie i Rzymie został biskupem wrocławskim, zaś Aleksy, młodszy z rodzeństwa, piastował funkcję podskarbiego na dworze węgierskim. Zyski płynące z handlu miedzią pozwoliły Janowi Thurzo wesprzeć budowę ołtarza autorstwa Wita Stwosza w kościele mariackim w Krakowie.

Pomijając już nazywanie Jana Turzo "górnikiem i hutnikiem" a nie przedsiębiorcą w branży górniczej i hutniczej, możemy stwierdzić, że większość z tych faktów poznaliśmy już ponad 10 lat temu z drugiego tomu "Baśni jak niedźwiedź" Gospodarza. O ile się nie mylę, nie było tam jednak informacji o tym, że Kraków był nazywany Kupferhaus. Ale o tym milczeli w swoich obszernych książkach o Krakowie tacy znawcy jak profesorowie Rożek i Ostrowski. Jan Turzo nie był dla nich osobą godną jakiejkolwiek wzmianki, a o końcu XV wieku w Krakowie profesor Ostrowski pisał: "Pod koniec stulecia humanizm krakowski zyskał już zdecydowanie nowożytne oblicze, głównie dzieki toskańczykowi Filipowi Buonacorsiemu zwanemu Kallimachem (...) oraz Konradowi Celtisowi, założycielowi Sodalitas Literaria Vistulana. Życie literackie Krakowa płynęło wieloma nurtami: od kazań poprzez pieśni i misteria religijne aż po różne teksty świeckie, często żartobliwe, a nawet frywolne". W książkach Rożka i Ostrowskiego występują co prawda inni znajomi z "Baśni jak niedźwiedź", czyli rodzina Bonerów, ale tylko jako fundatorzy dzieł sztuki i protektorzy ewangelików.

Tekst o Janie Turzo w Muzeum Miedzi nie dotyczy spraw "żartobliwych a nawet frywolnych", ale rzeczy naprawdę istotnych. Ciekawe, czy powstał pod wpływem lektury "Baśni jak niedźwiedź". Być może fakt, że Muzeum Miedzi związane jest z konkretną gałęzią gospodarki sprzyja przedstawianiu konkretów. W odróżnieniu od treści prezentowanych przez różne "muzea okręgowe" zdominowanych przez "humanistyczny" przekaz o wspaniałym rozwoju w drugiej połowie XV wieku. Dla którego to przekazu podkład muzyczny mogliby stanowić panowie Szczęśniak i Wasowski rapujący: "Jagiellończyk! Jagiellończyk! Z tobą rozkwit nam się łączy!"

https://www.youtube.com/watch?v=DV9LSB7vA7Q

Jeśli ktoś popatrzy na mapę, to może sobie wyobrażać, że panowanie Kazimierza Jagiellończyka to rzeczywiście był okres rozkwitu. Ale pozwalanie na panoszenie się takich ludzi jak Jan Turzo, pozwalanie na handlowy wyzysk Polski przez Turcję, nieudolnie prowadzona wojna trzynastoletnia i niedocenianie roli księstwa moskiewskiego to były błędy, które zemściły się w następnych wiekach. 

W Muzeum Miedzi można znaleźć też eksponat kojarzący się z nową propozycją księgarni Klinika Języka - albumem o Zygmuncie III Wazie. Patera z miedzi kutej, grawerowanej, repusowanej (chodzi o wybijanie na zimno wgłębień, dających po drugiej stronie wypukły wzór) i srebrzonej z dodatkiem cyny przedstawia króla i jego małżonkę Annę: 

​​Nie jest to może najbardziej udany portret króla, a zwłaszcza jego małżonki, ale jest to jakieś świadectwo szacunku, jakim cieszył się król w swoich czasach, zanim zaczął być poniewierany przez postępowych intelektualistów z wieków XVIII-XX. 

Wbrew niemieckiej propagandzie głoszącej, że przez Mieszkiem I między Bugiem i Odrą rozciągały się tylko dzikie puszcze, a dzika ludność zajmowała się w tych puszczach tylko zbieractwem i łowiectwem, mamy też na wystawie w muzeum informacje o wydobyciu miedzi w okolicach Legnicy w starożytności. I do tego wystawę czasową o monetach Piastów, emitowanych aż do wymarcia rodu w 1675 roku.

Legnica wygląda lepiej niż podczas mojego poprzedniego pobytu kilkanaście lat temu. Wtedy jeszcze wydawał się straszyć w mieście duch armii sowieckiej, która kwaterowała tam przez dziesięciolecia. Tyle plusów, ale żeby plusy nie przysłoniły całkowicie minusów, to baszty zamkowe i relikty kaplicy z XIII wieku akurat nie były dostępne z powodu awarii prądu, lapidarium z rzeźbami i elementami architektury jest nieczynne do odwołania, a wieża kościoła ewangelickiego oferuje co prawda w sezonie letnim niezłe widoki, jak na przykład na zamek...​

​...ale jest w środku brudna jak żadna z wież, które w życiu widziałem, a wchodziłem też na takie, które nie były normalnie udostępniane turystom. Czas, który "zyskałem" z powodu awarii prądu w zamku w Legnicy, mogłem poświęcić na Wrocław. Polecam wystawę "Piastowska Pieczęć. Podziemia zamku książęcego na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu". Wystawę można zwiedzać w budynku Zgromadzenia Sióstr Szkolnych de Notre Dame. Zdaję sobie sprawę, że to głównie propozycja dla miłośników starych kamieni, ale obejrzenie chociażby wizualizacji wyglądu zamku pozwala przekonać się jak dużo stracił Wrocław z powodu rozebrania większości zamku (poza kościołem św. Marcina).           

  

​

---

tagi: miedź  piastowie  fugger  legnica  turzo 

	zw
	4 października 2025 18:10

22     980    13 zaloguj sie by polubić