Kilka miesięcy temu kupiłem w księgarni Kliniki Języka książkę "Niech sobie nie myślą, że jesteśmy kolaborantami" Piotra M. Majewskiego. Monografię kolaboracji z Niemcami w Protektoracie Czech i Moraw w latach 1939-1945 opublikowało Wydawnictwo Krytyki Politycznej, ale nie ma w niej nachalnej lewackiej propagandy, co najwyżej drobne uszczypliwości pod adresem Kościoła katolickiego i Polaków. Przytaczając zawarte w niej fakty możemy zamknąć usta Czechom rozprawiającym o "polskim antysemityzmie". Chociażby wspominając, że po układzie monachijskim z 1938 roku, na mocy którego Czechosłowacja straciła część terytorium na rzecz Niemiec, czechosłowackie "korporacje zawodowe adwokatów, lekarzy, prawników, notariuszy i inżynierów niemal natychmiast (...) zaczęły domagać się wprowadzenia numerus clausus oraz zakazu świadczenia przez Żydów usług nieżydowskim klientom. Wkrótce potem czechosłowacki rząd powołał międzyresortowe komisje, które miały przygotować stosowne akty prawne, wzorowane na obowiązujących w Rzeszy ustawach norymberskich, a 27 stycznia 1939 r. wydał rozporządzenie nakazujące zwolnienie z pracy wszystkich urzędników pochodzenia żydowskiego zatrudnionych w instytucjach i urzędach państwowych."

Zero wzmianek, aby te działania były dokonane wskutek jakichś nacisków niemieckich. Autor wspomina, że Żydom w Czechach zarzucano antypaństwową i germanizacyjną działalność. Po opanowaniu całych Czech przez Niemców w marcu 1939 roku i utworzeniu Protektoratu Czech i Moraw Adolf Hitler oczekiwał wykluczenia Żydów z życia publicznego, ale zadanie to zamierzał pozostawić samym Czechom. Rząd Protektoratu Czech i Moraw podjął kroki w celu usunięcia osób pochodzenia żydowskiego z kluczowych stanowisk w handlu, zabroniono Żydom wykonywania zawodów adwokata i lekarza w publicznej służbie zdrowia, wydrukowano wywieszki dla oznakowania "niearyjskich sklepów" w całym kraju, zablokowano konta bankowe obywateli pochodzenia żydowskiego i wprowadzono inne prawa prowadzące do faktycznego ubezwłasnowolnienia finansowego czeskich Żydów. Takie rozwiązanie kwestii majątku żydowskiego nie spodobało się Niemcom, którzy, jak pisze Majewski "nie mieli ochoty dzielić się z Czechami żydowskim majątkiem" i wprowadzili rozporządzenie, że o wszystkim, co należało do Żydów decydować będą Niemcy. Po pokonaniu Francji przez Niemcy w 1940 roku, rada ministrów Protektoratu Czech i Moraw "z własnej i nieprzymuszonej woli uchwaliła 24 października projekt rozporządzeń wzorowanych na obowiązujących w Rzeszy prawach o ochronie niemieckiej krwi. Dokument zakazywał małżeństw oraz kontaktów seksualnych między aryjczykami, osobami pochodzenia żydowskiego i żydowskimi mieszańcami. Za złamanie tych przepisów groziło do 15 lat ciężkiego więzienia. Dodatkowo sankcjonował prawnie z mocą wsteczną rozmaite szykany, którymi nękała wcześniej Żydów czeska administracja niższych szczebli: od zakazu wstępu do teatrów i środków transportu publicznego aż po godzinę policyjną."

Gorliwość Czechów w przystosowywaniu się do nowego życia pod kuratelą Trzeciej Rzeszy trochę mnie zaskoczyła, sądziłem, że przyjmowali po prostu biernie polecenia Niemców. Tymczasem Niemcy pozostawiali Czechom sporo swobody wiedząc, że Czesi nie zrobią niczego, co byłoby szkodliwe dla Rzeszy. Niemcy interweniowali dopiero wtedy, kiedy Czesi próbowali wytargować zbyt wiele.

Tytuł książki - "Niech sobie nie myślą, że jesteśmy kolaborantami" pochodzi z wypowiedzi premiera rządu Protektoratu Czech i Moraw, Aloisa Eliáša. Polityk ten wraz z niektórymi ministrami swojego rządu prowadził podwójną grę, z jednej strony wykonując wszystkie polecenia Niemców, z drugiej zaś utrzymując kontakty z czeskimi politykami na emigracji. Minister rolnictwa Ladislav Feierabend, działający w siatce konspiracyjnej Centrala Polityczna był zmuszony na początku 1940 roku do ucieczki przez Słowację, Węgry i Jugosławię do Francji. Przed jego ucieczką premier powiedział mu, co ma przekazać emigracyjnym czeskim politykom: "Po twojej ucieczce sytuacja naszego rządu będzie z pewnością o wiele gorsza, a Niemcy to oczywiście w pełni wykorzystają [...] Twoim zadaniem jest, abyś porządnie wytłumaczył to w Londynie i Paryżu. [...] Niech czynią, co uważają za użyteczne i konieczne dla naszego wyzwolenia, bez względu na konsekwencje dla nas. Niech nas dezawuują choćby najostrzej, jeśli wymagałoby to dobro narodu, tylko niech sobie nie myślą, że jesteśmy kolaborantami, albo i zdrajcami". Majewski pisze, że gestapo wiedziało o współpracy samego premiera z podziemiem, ale w tamtym czasie Hitler nie chciał, żeby Eliáša aresztować. Premier został aresztowany i skazany na śmierć dopiero w 1941 roku, a wyrok wykonano w 1942.

Po opublikowaniu Niech sobie nie myślą, że jesteśmy kolaborantami Piotr M. Majewski napisał kolejną pracę o kolaboracji. Tym razem o kolaboracji w różnych krajach Europy. Kiedy zobaczyłem ją wśród nowości w bibliotece, nie zastanawiałem się zbyt długo nad wypożyczeniem. Niestety, tym razem fakty zostały częściowo zastąpione polityczną publicystyką w jedynie słusznym duchu. Tytuł książki - Brzydkie słowo na "k". Rzecz o kolaboracji wywołuje co prawda pewne zainteresowanie starszych pań, ale bardziej pasujący moim zdaniem byłby tytuł - Niech sobie nie myślą, że są lepsi od Czechów. Co prawda w książce są ciekawe rozdziały o kolaboracji na brytyjskiej wyspie Jersey, w Norwegii, czy wśród Żydów w gettach, ale wszystko to sprawia wrażenie "opakowania" dla głównego przekazu książki - że Polacy wcale nie byli lepsi od Czechów czy Francuzów z Vichy. Taki przekaz nie może dziwić, bo Paweł M. Majewski według Wikipedii w latach 2008-2011 pełnił funkcję doradcy w gabinecie politycznym Prezesa Rady Ministrów Donalda Tuska. Był też twórcą koncepcji powstającego wówczas Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, w którym objął funkcję zastępcy dyrektora. Mnie tamte czasy kojarzą się między innymi z uprawianą przez ówczesną ekipę rządzącą pedagogiką wstydu wobec Polaków. Nie wiadomo co prawda, czy doradca Piotr M. Majewski miał jakikolwiek wpływ na różne naznaczone pogardą wobec lokalnej ludności wypowiedzi ówczesnych notabli rządowych. Ale po przeczytaniu "Brzydkiego słowa na k" sądzę, że autor książki, obecnie współprzewodniczący zarządu Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej nie znalazł się w ekipie Tuska przypadkowo. Przytoczę fragment pierwszego rozdziału jego nowej książki o kolaboracji:

Przed laty kierowałem pracami zespołu, który przygotowywał wystawę główną w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. Jedno z naszych zadań polegało na zaprezentowaniu różnych systemów okupacyjnych oraz fenomenu kolaboracji. (...) Sporo się przy tej okazji dowiedziałem, skłamałbym jednak, gdybym napisał, że już wtedy zjawisko kolaboracji szczególnie mnie zainteresowało. Zacząłem się nad nim głębiej zastanawiać dopiero później; zbiegiem okoliczności skłoniła mnie do tego nie historia II wojny światowej, lecz wydarzenia zupełnie współczesne. W 2015 roku władzę w kraju przejęła populistyczna prawica. Gdańskie muzeum było jej od dawna solą w oku; wkrótce potem rozpoczęła kampanię zmierzającą do przejęcia tej instytucji i przekształcenia w tubę własnej polityki historycznej. Zanim to ostatecznie nastąpiło, wielokrotnie rozważaliśmy z kolegami, jak powinniśmy zareagować, jeśli nowy rząd zaproponuje nam współpracę, w zamian domagając się "tylko" pewnych zmian na wystawie. Nikt z nas nie chciał, rzecz jasna, na to się zgodzić. Uważaliśmy, że zdradzilibyśmy w ten sposób stworzone przez nas muzeum i wartości, które wyznawaliśmy. Wiedzieliśmy, że jeśli odmówimy, stracimy angaż nie tylko my (z tym od dawna się liczyliśmy), lecz także wielu naszych współpracowników, a nowe kierownictwo muzeum prawdopodobnie zamknie wystawę, której koncepcji, a następnie realizacji poświęciliśmy prawie dziesięć lat życia.

Niepotrzebnie się zamartwialiśmy. Nowy minister kultury nie bawił się w subtelności i po prostu wyrzucił nas z pracy, a muzeum przekazał w ręce jednego ze swoich protegowanych. Z przykrością obserwowaliśmy, jak są zwalniani, albo na własną prośbę odchodzą nasi współpracownicy, którzy nie chcieli pogodzić się z wrogim przejęciem. Znaleźli się jednak i tacy, którym zmiana władzy otworzyła możliwości przyspieszonego awansu i zapewniła różne benefity; wystarczyło, że byli gotowi bez mrugnięcia okiem wykonywać wszystkie polecenia nowego dyrektora. W przypływach rozczarowania zdarzało się nam nazywać ich między sobą kolaborantami, choć oni z pewnością się za nich nie uważali.

Uświadomiłem sobie wówczas, że sytuacja muzeum przypomina w mikroskali doświadczenia milionów ludzi, którzy w mniej lub bardziej odległej przeszłości znaleźli się pod obcą okupacją. W Gdańsku drugiej dekady XXI wieku nikomu nie zagrażała oczywiście utrata życia ani okrutne represje; nikt nikogo nie okupował, doszło jedynie do nieuzasadnionej merytorycznie zmiany dyrekcji. Mechanizmy, które popychały ludzi do współpracy z władzą narzuconą pod przymusem albo skłaniały ich do tego, żeby się jej przeciwstawić, działały jednak bardzo podobnie. Było to dla mnie niezbyt przyjemne, ale niezmiernie pouczające doświadczenie.

Wspomnianym w tekście "protegowanym ministra kultury" był oczywiście obecny prezydent RP Karol Nawrocki. Odwiedził on zresztą niedawno, 10 sierpnia, Muzeum II Wojny Światowej i przy okazji podziękował wszystkim, którzy domagali się przywrócenia na wystawę główną muzeum postaci bł. rodziny Ulmów i św. Maksymiliana Marii Kolbe.

Kiedy czyta się "Brzydkie słowo na k" można się domyślić, że "patriotyczne uniesienia" przyprawiają autora o ból głowy. Pisząc o procesie powstawania pod koniec XIX wieku nowoczesnego patriotyzmu w różnych krajach napisał, że "efekty tego procesu widać doskonale we współczesnej Polsce, gdy na ulice miast wybiegają osobnicy w spodniach od dresów i tak zwanej odzieży patriotycznej. Podobnie jak w reszcie społeczeństwa dziewięciu na dziesięciu z nich jest, statystycznie rzecz biorąc, potomkami chłopów pańszczyźnianych. Nie przeszkadza im to wyjątkowo żarliwie identyfikować się z polskością. Zaledwie dwa stulecia wcześniej ich przodkom nie przyszłoby do głowy, że mogą być takimi samymi Polakami jak szlachta albo mieszczanie, a dzisiaj niższe warstwy społeczne uważają się za ostoję narodowej tożsamości."

Jest to przypadek bezrefleksyjnej wiary w propagandę własnego obozu politycznego. Majewski z pewnością nie chodzi na marsze niepodległości, ale jest przekonany, że pojawiają się tam "osobnicy w spodniach od dresów z niższych warstw społecznych". A przecież wystarczyłoby wrzucić słowa "Marsz Niepodległości" w wyszukiwarkę, żeby zobaczyć, że dominują tam normalni, zwyczajnie ubrani ludzie. Ciekawe jest też to pisanie z lekceważeniem o "niższych warstwach społecznych" w książce wydanej przez lewicową Krytykę Polityczną. Niewątpliwie po utracie władzy przez "populistyczną prawicę" w 2023 r. autor czuł, że tym razem może sobie pofolgować i "pójść w publicystykę". Zwłaszcza, że mógł mieć poczucie, że jego książka o kolaboracji w Protektoracie Czech i Moraw może być wykorzystywana przez populistyczną i nacjonalistyczną hydrę. Kolejny cytat z "Brzydkiego słowa na k":

Parę lat temu jeden z moich kolegów usłyszał, że piszę książkę o Protektoracie Czech i Moraw. "No tak, w przeciwieństwie do nas Czesi przecież kolaborowali" - skomentował z wyraźną satysfakcją w głosie. Nieśmiało przypomniałem mu o polskiej granatowej policji i politykach gotowych w czasie II wojny światowej do współpracy z Niemcami. Kolega machnął lekceważąco ręką "Zdarzały się oczywiście przypadki, ale dla mnie ci ludzie sami wyłączyli się z naszej wspólnoty narodowej." Dobrego samopoczucia mogłem mu pozazdrościć, nie przekonał mnie za to jego wywód. Nauka nie zna czegoś takiego jak wyjątek potwierdzający regułę. Wyjątek nie potwierdza reguły lecz ją podważa.

Autor, zdając sobie sprawę, że książką o kolaborujących Czechach mógł jedynie umocnić dobre samopoczucie ludzi takich jak jego rozmówca, pisząc "Brzydkie słowo na k" postanowił już zdecydowanie określić się ideowo. Mamy więc w nowej książce znane już z historiografii PRL płacze nad losem polskich arian po Potopie szwedzkim, że niby wszyscy zdradzili tak samo, a z arian zrobiono kozła ofiarnego, bo nikt ich nie lubił. Mamy efektowną okładkę przedstawiającą Wacława Krzeptowskiego zdejmującego góralski kapelusz w Zakopanem przed gubernatorem Hansem Frankiem w listopadzie 1939 r. Góralom zresztą nieźle się w książce obrywa. Co prawda jest wzmianka, że kolaboracyjna inicjatywa Goralenvolk została podjęta przez zdecydowaną mniejszość górali, ale jest też przytoczona (czyżby nie bez satysfakcji?) opinia gruppenfuehrera Friedricha Wilhelma Kruegera, wyższego dowódcy SS i policji w Generalnym Gubernatorstwie o niskiej przydatności górali w walce na froncie: "Ciągłe zastanawianie się nad kwestią użycia górali w walce uważam za niepotrzebne marnowanie sił, ponieważ pod względem przydatności, wyników i postaw nie różnią się od Polaków; wręcz przeciwnie, w świetle poczynionych przez nas przez trzy i pół roku obserwacji należy ich oceniać jako gorszych od Polaków. "

Mamy wreszcie w książce Majewskiego katalog rzeczywistych i wydumanych win Polaków wobec Żydów w latach I i II wojny, przy jednoczesnym wybielaniu współpracy Żydów i innych mniejszości narodowych z komunistami. Autor ma dość prostą wizję tego, co działo się po wyzwoleniu części ziem polskich z rąk bolszewików w 1919 roku: "ledwie wyzwolono jakąś miejscowość, rozpoczynało się polowanie na Żydów". W innym miejscu autor pisze: "Sympatyków bolszewizmu było między ludnością żydowską procentowo mniej więcej tyle samo, ile wśród etnicznych Polaków." Nie wspomina jednak o tym jak te procenty obliczał.

O sytuacji na wschodzie Europy po ataku Hitlera na Związek Sowiecki w 1941 roku pisze:

"miejscowa ludność ochoczo uczestniczyła w mordowaniu Żydów. Niekiedy ściśle współdziałała na tym polu z niemieckim formacjami policyjnymi lub Wehrmachtem, tak jak we Lwowie. Gdzie indziej, na przykład w polskim miasteczku Jedwabne, chrześcijańscy mieszkańcy rozprawiali się z żydowskimi sąsiadami na własną rękę, korzystając z otrzymanego od Niemców przyzwolenia lub zachęty. We wszystkich przypadkach udział lub współudział w zbrodniach oznaczał czynne wystąpienie po stronie najeźdźcy i działanie na szkodę przedwojennych współobywateli własnego państwa. Mimo to sprawcy mordów nie uważali się za kolaborantów, ani nie przypinały im takiej łatki ich społeczności.

Z dzisiejszego punktu widzenia odmawianie ówczesnym aktom przemocy miana kolaboracji z okupantem wydaje się tyleż absurdalne, co moralnie nie do przyjęcia. Najbardziej zajadli antysemici nie ośmielają się już twierdzić, że pogromy Żydów były w jakikolwiek sposób uzasadnione. Nawet jeśli niektórzy nadal tak myślą, na forum publicznym przyjmują zupełnie inną strategię: starają się za wszelką cenę podważyć ustalenia historyków Zagłady i dowieść, że miejscowa ludność chrześcijańska nie uczestniczyła w mordowaniu żydowskich sąsiadów, a jeśli takie sytuacje się zdarzały (sporadycznie!), zbrodni dokonywały co najwyżej zdemoralizowane męty społeczne, nie zaś porządni obywatele. "

Jako przykład do swojej tezy o postępowaniu polskich "najbardziej zajadłych antysemitów" autor przytacza pracę "Jedwabne -,historia prawdziwa. Zbrodnia z 10 lipca 1941 r. t.1 sprawcy, ofiary, rekonstrukcja, śledztwo", red. T.Sommer, M.J. Chodakiewicz, E.Stankiewicz, Warszawa 2021).

Jeśli dla autora profesor M.J. Chodakiewicz czy Ewa Stankiewicz to "najbardziej zajadli antysemici", którzy pewnie w głębi duszy myślą, że pogromy Żydów były uzasadnione, chociaż na forum publicznym tego nie zdradzają, to co autor napisałby o Grzegorzu Braunie? Że to towarzysz walki o lepsze jutro wykonujący trudne i odpowiedzialne zadania?

Na forum Szkoły Nawigatorów pisano wiele dobrego o Narodowych Siłach Zbrojnych, jako o jedynej formacji ruchu oporu, która rozumiała sytuację podczas okupacji i nie żywiła się różnymi szkodliwymi złudzeniami, zwłaszcza co do "sojuszników", tak jak inne formacje. Ale fakt, że w "głównym nurcie literackim" pojawiła się powieść Elżbiety Cherezińskiej "Legion" o Brygadzie Świętokrzyskiej NSZ nie oznacza wcale, że wzięta rodem z PRL narracja o NSZ jako niemieckich kolaborantach całkowicie zanikła. Wskrzesza ją Piotr M. Majewski we fragmentach swojej książki. Opisawszy najpierw przypadki Andrzeja Świetlickiego, działacza ONR Falanga i "sfrustrowanego profesora Uniwersytetu Warszawskiego" Zygmunta Cybichowskiego, którzy w czasie okupacji "próbowali się porozumieć z Niemcami" pisze dalej:

"najbardziej radykalna część polskiej prawicy uprawiała co najmniej taktyczną kolaborację z Niemcami. (...) Logiczną konsekwencją takich postaw była wolta, której w ostatnich miesiącach wojny dokonała najbardziej radykalna część Narodowych Sił Zbrojnych. Gdy 12 stycznia 1945 roku ruszyła znad Wisły wielka ofensywa Armii Czerwonej, ich oddział nazywany Brygadą Świętokrzyską rozpoczął odwrót na zachód. Żołnierze wycofującej się jednostki mieli na swoim koncie krwawe akcje wymierzone w komunistyczną partyzantkę, a także mordy na ukrywających się Żydach (obarczali ich zbiorową odpowiedzialnością za kolaborację ze Związkiem Radzieckim). Wiedzieli, że gdy trafią w ręce Sowietów, nie spotka ich nic dobrego. Odskok od nieprzyjaciela, na który zdecydowało się ich dowództwo, nie budziłoby zdziwienia, gdyby nie fakt, że brygada maszerowała na zachód w porozumieniu z Niemcami i przy ich wsparciu.

Ponad tysiąc żołnierzy NSZ dotarło na terytorium Protektoratu Czech i Moraw. Za niemiecką zgodą pozostali tam do końca wojny. Dopiero na kilka dni przed zakończeniem działań wojennych zwrócili broń przeciw dotychczasowym sojusznikom i stoczyli z nimi kilka potyczek. Wyzwolili między innymi obóz koncentracyjny w Holysovie gdzie przetrzymywano wówczas około tysiąca więźniarek różnych narodowości. Tam Brygada Świętokrzyska zakończyła swój szlak bojowy. "

Autor zamieszcza w swojej książce zdjęcie żołnierza Brygady Świętokrzyskiej w Orliku nad Wełtawą z kwietnia 1945 z podpisem "Polski ochotnik w armii niemieckiej" i komentuje obok "Z perspektywy ludności czeskiej Brygada Świętokrzyska była polską formacją kolaboracyjną walczącą u boku Niemiec". Dodaje jeszcze:

"Przywódcy Narodowych Sił Zbrojnych nie zostali upoważnieni do prowadzenia rozmów z wrogiem, więc w świetle polskiego prawa takie ich postępowanie nosiło wszelkie znamiona zdrady (...) Polscy jeńcy wojenni woleli pozostać za drutami obozu niż podjąć służbę w Brygadzie Świętokrzyskiej, gdy władze niemieckie złożyły im taką ofertę w ostatnich tygodniach wojny. Reputacji jednostki nie poprawiał fakt, że część jej żołnierzy miała na rękach krew rodaków, szefem jej sztabu był oficer uważany przez władze na uchodźstwie za dezertera, a przemarsz jednostki na Zachód był został uzgodniony z szefem radomskiego Gestapo przez człowieka, który utrzymywał ostentacyjne kontakty z nazistowskim aparatem bezpieczeństwa.

Jeśli cokolwiek odróżniało współpracę Brygady Świętokrzyskiej z nieprzyjacielem od regularnej kolaboracji militarnej, którą prowadzili Własow i Degrelle (belgijski kolaborant - przyp. zw), były to przede wszystkim jej okazjonalny charakter i stosunkowo niewielka skala. Polska jednostka zgromadziła około 800 żołnierzy i nigdy nie walczyła na froncie. Jej dowódcy utrzymywali później, że odrzucili takie żądania, lecz najprawdopodobniej Niemcy nie zamierzali w ogóle posłać Brygady na pierwszą linię, szkolili ją do działań typowo dywersyjnych. Zrzucili zresztą trzy desanty polskich żołnierzy na tyłach Armii Czerwonej, ale ich członkowie natychmiast urwali się spod kontroli"

Piotr M. Majewski dodaje jeszcze o Brygadzie Świętokrzyskiej:

"w oczach większości swoich rodaków uchodzili za zdrajców. Podobnie myśleli o Narodowych Siłach Zbrojnych Czesi (...) a także spora część zachodniej opinii publicznej."

Cytaty podaję dla uświadomienia jaka propaganda jest nadal uprawiana przeciw NSZ, bo nie dociera to do naszej bańki informacyjnej. Świadczyć to może o tym, że postawa NSZ nadal boli różnych duchowych spadkobierców PRL.

Inny wątek "Brzydkiego słowa na k" wiąże się ściśle z obecną wystawą "Nasi chłopcy" w Muzeum Gdańska poświęconą mieszkańcom Pomorza Gdańskiego służącym w Wehrmachcie. W różnych "populistycznych i nacjonalistycznych kręgach" pojawiły się sugestie, że głównym celem stworzenia tego typu wystawy nie było pochylanie się nad losem mieszkańców zmuszanych do służby w hitlerowskiej armii, ale chęć podlizania się premierowi, którego dziadek, Józef Tusk w Wehrmachcie służył. Temat Józefa Tuska przewija się też w nowej książce Piotra M. Majewskiego, tak jakby autor chciał zostać dyrektorem przyszłego Muzeum Pamięci Dziadka z Wehrmachtu:

"Sześćdziesiąt lat po zakończeniu II wojny światowej volkslistę wykorzystano w Polsce do brudnej rozgrywki politycznej. W 2005 roku, na krótko przed zbliżającymi się wyborami prezydenckimi, jeden z działaczy Prawa i Sprawiedliwości rozpowszechnił pogłoskę jakoby dziadek Donalda Tuska, kandydata Platformy Obywatelskiej na najwyższy urząd w państwie dobrowolnie zaciągnął się do Wehrmachtu. Szybko wyjaśniło się wprawdzie, że Józef Tusk został wcielony do armii niemieckiej pod przymusem, po kilku miesiącach trafił do amerykańskiej niewoli, a stamtąd do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, ale kłamstwo przyniosło zamierzony skutek. Przodek czołowego polskiego polityka służący podczas wojny w Wehrmachcie wywołał w Polsce tak silną konsternację, że jego wnuk przegrał wybory prezydenckie. (...) Większość społeczeństwa nie zdawała sobie sprawy, że w latach 1939-1945 służbę w Wehrmachcie musiało podjąć około czterystu pięćdziesięciu tysięcy obywateli przedwojennej Polski, mimo, że ich związki z niemieckością były równie nikłe jak Józefa Tuska. (...) W Wehrmachcie służyło nie tylko etniczni Niemcy. Przymusowy pobór do wojska objął kilkanaście tysięcy obywateli Wolnego Miasta Gdańska, dziesięć tysięcy Luksemburczyków oraz 130 tysięcy Alzatczyków i Lotaryńczyków. Chociaż spora część z nich nie uważała się za Niemców, nikt nie pytał ich o zdanie. Podobnie jak gdańszczanin Józef Tusk byli powoływani do armii niemieckiej wbrew swojej woli. (...) Na Pomorzu i Górnym Śląsku, gdzie mieszkańców zapisywano na volkslistę pod przymusem, do Wehrmachtu mogli trafić nawet ci Polacy, którzy nie chcieli mieć nic wspólnego z Niemcami. Ich służby we wrogiej armii miejscowa ludność nie postrzegała jako kolaboracji, choć niektórych dręczyły z jej powodu bolesne konflikty sumienia. (...)

Nic dziwnego, że niektórzy polscy mężczyźni próbowali ukrywać się przed poborem, dezerterowali lub przy pierwszej okazji poddawali się aliantom, a później dołączali do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie - tak właśnie postąpił Józef Tusk."

Służba Józefa Tuska w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie jest traktowana przez Majewskiego jako pewnik, podobnie jak i w stosownym haśle w Wikipedii, ale jakie są źródła tej informacji? Losy Józefa Tuska ponoć "wyjaśniła" w książce "Dziadek w Wehrmachcie" dziennikarka i pisarka Barbara Szczepuła, ale czy były tam przytoczone jakieś wiarygodne źródła wskazujące na służbę Józefa Tuska w polskiej armii, nie wiem. Nie znalazłem książki Szczepuły w katalogach żadnej z pobliskich bibliotek. W Wikipedii jest za to przypis odwołujący się do "Głosu Pomorza" nr 241 z października 2005, gdzie można przeczytać:

"w dokumentach znajdujących się w brytyjskich archiwach znajduje się zapis, że pod koniec 1944 roku Tusk był już członkiem Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie". Nie wiadomo, kto, gdzie i kiedy dokonywał tej rzekomej kwerendy "w brytyjskich archiwach". Inny przypis powołuje się na stronę gedanopedia.pl gdzie sprawa służby Józefa Tuska w siłach zbrojnych na Zachodzie jest skwitowana zdaniem: "24 listopada (1944) przekazany do dyspozycji Polskich Sił Zbrojnych". Inny przypis powołuje się na informacje ze strony internetowej Wiadomości TVP z 2005 roku, gdzie można przeczytać: "Po wojnie dowództwo brytyjskiej armii przekazało do Berlina część materiałów z własnych zasobów dotyczących ludzi, którzy zgłosili się do wojsk alianckich po ich wejściu n tereny III Rzeszy. W archiwach tych jest karta wojskowa Józefa Tuska. Wynika z niej, że dziadek Donalda trafi (!) do polskich sił zbrojnych. Został zarejestrowany w listopadzie 1944 r. czyli cztery miesiące później niż trafił do niemieckiej jednostki pomocniczej." Niestety, w przypisach do hasła Wikipedii o Józefie Tusku nie można znaleźć skanu tego potencjalnie bardzo ciekawego dokumentu przesłanego przez Brytyjczyków Niemcom. Jest tylko skan krótkiego świadectwa służby Józefa Tuska w Wehrmachcie, ale nie ma tam żadnej informacji o jego dalszych losach po 12 października 1944, kiedy to jeszcze był żołnierzem Stammkompanie/Grenadier-Ersatz- und Ausbildungsbataillon 328.

Dziennikarz portalu wPolityce Andrzej Potocki twierdzi, że nieprawdą jest nie tylko służba Józefa Tuska w Polskich Siłach Zbrojnych, ale także wzięcie go do niewoli przez Amerykanów. Potocki pisze o Józefie Tusku, że 12 października 1944, czyli po ponad dwóch miesiącach służby w Wehrmachcie został skreślony z listy ewidencyjnej żołnierzy:

"Nie wiadomo jakim sposobem udało mu się uzyskać przeniesienie do niemieckiej „służby cywilnej”. Sam zresztą napisał w życiorysie w 1975, że pracował „od 26.8.1944 do 5.3.1945 przy kopaniu okopów”, a nie w żadnym wojsku polskim na Zachodzie.

W alianckich archiwach nie ma jednak śladu po nim samym. Zarówno w amerykańskich - „The National Archives and Records Administration”, jak i w angielskich - Ministry of Defence APC Polish Enquiries w Northolt. Józef Tusk nie figuruje ani jako jeniec wzięty do niewoli przez amerykańską 3 DPanc lub 9 DPiech, ani jako osadzony w obozie jenieckim. Również próżno by go szukać w ewidencji Polskich Sił Zbrojnych (PSZ) na Zachodzie. Po kapitulacji III Rzeszy znajdujemy nazwisko tegoż Józefa Tuska na terenie byłych koszar w Neustadt gdzie mieścił się obóz dla tzw. dipisów (displaced persons) przebywał tam od 28 czerwca, aż do 24 listopada 1945 roku, czyli do czasu swojego powrotu do Sopotu (DP 2 – karta, 3.1.1.1 / 69544036 i DP 3 – karta, 0.1 / 47614872). (...) Natomiast gdyby trafił do polskiej armii na Zachodzie oczekiwałby na repatriację do kraju w koszarach koło Wilhelmshaven, a nie tułałby się po obozach dla dipisów."   

Sprawa nie wygląda więc na tak oczywistą jak to przedstawia Majewski. Ale sądzę, że dla jego czytelników nie ma to znaczenia. Nie będą sprawdzać zawartych w jego ksiażce treści. Książka utwierdzi ich tylko w przekonaniu, że stoją po właściwej stronie. I będą myśleć z satysfakcją, że nie należą do "niższych warstw społecznych" afiszujących się z patriotyzmem.  

---

tagi: żydzi  niemcy  ii wojna światowa  kolaboracja  czechy  narodowe siły zbrojne 

	zw
	5 września 2025 19:54

41     1743    10 zaloguj sie by polubić